Przedłużenie terminów przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary orzeczonej za przestępstwa i przestępstwa skarbowe.

21 czerwca 2021 r. weszły w życie nowe przepisy art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U 2020 r. poz. 1842 ze zm.; tzw. specustawa; dalej – ustawa z dnia 2 marca 2020 r.), które zostały do niej dodane na mocy art. 4 pkt. 1) ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1023; dalej – ustawa z dnia 20 kwietnia 2021 r.)

 

Tym samym wprowadzono istotną modyfikację odnośnie do biegu terminów przedawnienia w sprawach karnych, która dotyczy przestępstw i przestępstw skarbowych (nie obejmuje wykroczeń oraz wykroczeń skarbowych). Przełożyła się ona na faktyczne przedłużenie tych terminów.

Na mocy art. 15 zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.:

  1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe.
  2. Okresy, o których mowa w ust. 1, liczy się od dnia 14 marca 2020 r. – w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego, oraz od dnia 20 marca 2020 r. – w przypadku stanu epidemii.”

 

Na mocy art. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. przyjęto, że: „(d)o czynów popełnionych przed dniem wejście w życie niniejszej ustawy oraz kar orzeczonych przez dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.”

Wobec powyższego, art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. nie dotyczy spraw o przestępstwa czy przestępstwa skarbowe, które w dniu 21 czerwca 2021 r. – w dacie wejścia w życie ustawy z 20 kwietnia 2021 r. – były już przedawnione, a jedynie takich, w przypadku których terminy przedawnienia jeszcze biegły.

 

Przepisy art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. mają charakter epizodyczny. Zakreślony przez nie okres rozpoczął się z dniem 14 marca 2020 r., a zakończy z upływem 6 miesięcy po odwołaniu stanu epidemii. Przez ten czas nie biegną kodeksowe terminy przedawnienia dla przestępstw i przestępstw skarbowych (de facto ulegają zawieszeniu); nie może więc dojść do przedawnienia karalności czy przedawnienia wykonania kary w sprawie o przestępstwo czy przestępstwo skarbowe.

 

Przepisy art. 15zzr1 wprowadzono z mocą wsteczną, bowiem jako datę rozpoczęcia spoczywania biegu terminów przedawnienia wskazano dzień 14 marca 2020 r. Nie jest możliwe obecnie sprecyzowanie daty, w której stracą moc, tj. od której na nowo zaczną biec ustawowe terminy przedawnienia karalności i wykonania kary, obowiązujące dla przestępstw i przestępstw skarbowych.

 

Takie rozwiązanie może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej. W prawie karnym obowiązuje przecież zakaz pogarszania sytuacji prawnej sprawcy przestępstwa z mocą wsteczną. Należy jednak pamiętać, że ta konstytucyjna gwarancja jest składową zasady nullum crimen sine lege (nie ma przestępstwa bez ustawy; art. 42 ust. 1 Konstytucji RP). Dotyczy więc tylko takich ustawowych treści, które odnoszą się do podstaw odpowiedzialności karnej sprawcy (przesądzają o tym, że popełnił przestępstwo) oraz do rozmiaru tej odpowiedzialności (przesądzają o tym, jaką karę sprawca ma ponieść za popełnione przestępstwo). Przedawnienie nie jest instytucją, do której odnosi się gwarancja n.c.s.l. Ma ono charakter kryminalnopolityczny i, jako takie, może być kształtowane przez ustawodawcę dość swobodnie, chociaż nie zupełnie dowolnie – każda zmiana musi mieć adekwatną podbudowę, musi być uwarunkowana założeniami polityki karnej państwa. Zasadniczo przedłużenie terminów przedawnienia z mocą wsteczną uznaje się za akceptowalne konstytucyjnie, o ile okaże się ono konieczne i proporcjonalne (art. 31 ust. 1 Konstytucji RP) w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) (zob. ww. wyrok TK z 25.05.2004 r., SK 44/03).

 

Przedłużenie terminów przedawnienia o czas, w którym one nie biegną, wprowadzone z mocą wsteczną, od 14 marca 2020 r., w związku z – początkowo – stanem zagrożenia epidemicznego, a po tygodniu, od 20 marca 2020 r. – ze stanem epidemii – wydaje się więc zasługiwać na pozytywne „rozliczenie”. Jest ono ewidentnie niekorzystne dla sprawców przestępstw i przestępstw skarbowych, wobec których instytucja przedawnienia może znaleźć zastosowanie, tj. tych, którzy czekają na upływ terminu przedawnienia karalności albo przedawnienia wykonania kary. Państwo ma jednak uprawnienie do „pogarszania” sytuacji sprawców przestępstw czy przestępstw skarbowych, a epidemia SARS-CoV-2, która na wiele miesięcy praktycznie sparaliżowała pracę sądów i prokuratur, z pewnością stanowi adekwatny powód do wprowadzenia analizowanej zmiany.

 

Czy jednak art. 15zzr1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przeszedłby pomyślnie test na zgodność z Konstytucją? Odpowiedź na tak postawione pytanie nie jest wcale oczywista. Te przepisy wprowadzono „w miejsce” art. 15zzr ust. 6, dodanego do ustawy z 2 marca 2020 r. z dniem 31 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) i uchylonego z dniem 16 maja 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 875). Ta historyczna perspektywa pokazuje, że ustawodawca miał świadomość problemu i już raz go rozwiązał, w sposób analogiczny do tego obecnego. Po niespełna dwóch miesiącach uznał, że potrzeba specjalnego „zawieszenia” biegu terminów przedawnienia w sprawach karnych – ujętych wówczas nawet szerzej niż obecnie, bo obejmujących też wykroczenia i wykroczenia skarbowe – się zdezaktualizowała. Po kilku miesiącach zmienił zdanie. Ten aspekt wprowadzenia art. 15zzr1 do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. wymaga skomplikowanych analiz prawnych. Stanowi zadanie dla sądu prawa – Trybunału Konstytucyjnego, któremu – być może – przyjdzie się z nim zmierzyć.

 

Tags: No tags

Comments are closed.